عقرب ( كژدم – Sco – scorpius ):

 

صورت فلكي عقرب يكي از صور فلكي زيباي آسمان شب است. اگر با دقت به اين صورت فلكي نگاه كنيد خواهيد ديد كه شباهت زيادي به عقرب دارد.مخصوصا قسمت انتهايي اين صورت كه به شكل دم عقرب ظاهر مي گردد.

 

 

در روايتي عقرب  با نیش خود ، جبار ، این صورت فلکی فصل زمستان را کشته است.و طبق خواسته ي جبار، اين دو صورت فلكي در دو سمت مقابل هم در آسمان قرار داده شده اند. زمانی که عقرب طلوع می کند ، جبار غروب می نماید.

عقرب از صورت هاي فلكي منطقة البروج است، يعني از آن دسته صور فلكي مي باشد كه خورشيد و ماه و سيارات از آن عبور مي كنند. در طول هر ماه قمري چند شب، ماه از محدوده اين صورت فلكي عبور ميكندكه اصطلاح قمر درعقرب در اين مورد بكار ميرود، كه طبق احكام نجوم شروع بعضي كارها در اين حالت توصيه نمي شود.

صورت فلکی عقرب در امتداد کهکشان راه شیری در کنار قوس واقع شده است، بنابراین از لحاظ اجرام آسمانی غنی می باشد.

 

 

 

آلفای عقرب همان ستاره قلب العقرب بوده (ANTARES) که معنای انگلیسی آن "رقیب مریخ" است. علت این رقابت ، سرخ رنگی این ستاره در مقیاس با رنگ سیاره مریخ سرخ روست. این ستاره یک ابر غول بوده و حدود 600 برابر خورشید و قدر 1 می درخشد. قلب العقرب دارای یک همدم آبی رنگ از قدر 5 می باشد و فاصله آن 600 سال نوری است.این صورت فلکی ، در عرضهای شمالی کمی بالاتر از سطح افق ظاهر می شود و نور ستارگان آن بعلت پیمودن مسیر بیشتری در جو زمین همواره چشمک می زنند.

 

 

                                       

 

عقرب شامل بیش از 2جین خوشه ستارهای با قدر 7 و 8 استکه در 2 طرف دم عقرب قرار گرفته اند.   M7قدر سوم و M6 خوشه پروانه جسمی عالی است با هر وسیله رصدی با قدر چهارم ، هر دو از خوشه های باز درخشان هستند ، در حالی که M4  یک خوشه کروی قدر ششم است و در تلسکوپ بسیار زیباست. M80  که یک خوشه کروی با قدر ظاهری 7.5 است نیز در این صورت فلکی قرار دارد.

تصوير زيباي خوشه ي M7 را در عكس زير ميبينيد.

 

 

 

 

عكس زير نيز توسط "آقاي رجبي" ( از اساتيد عكاسي نجومي انجمن نجوم آماتوري ايران) ،‌ در كاروانسراي قصر بهرام، در اردبهشت ماه 85 گرفته شده است.

 

          

 

 

جبار - سگ بزرگ - سگ کوچک

جبار (Orion) :

صورت فلکی جبار یکی از زیبا ترین صور آسمان شب می باشد که در طول زمستان در حدود ساعت 10 شب در آسمان نمایان است. نام های دیگر این صورت شکارچی یا بزرگ منش است.

 

                   

 

شکارچی طوری در آسمان قرار گرفته که گرز و سپر خود را به همسا یه اش ، گاو یا ثور نشان می دهد. بر اساس اسطوره های قدیمی جبار، پسر پوزئیدون (فرمانروروای دریاها) محسوب می شد که به دلیل غرور بیش از حد خود توسط نیش عقرب کشته شد.به همین دلیل به تقاضای معشوقه اش همواره در آسمان در مقابل عقرب قرار دارد ؛ در واقع وقتی عقرب از شرق طلوع می کند ، جبار در قسمت غربی آسمان است.

                   

جبار شامل ستاره های درخشان فراوانی است.ستاره ی آلفای آن (ابط الجوزا – Betelgeuse) ستاره ای قرمز رنگ از قدر ۵/۰ است که در فاصله ی 310 سال نوری از زمین قرار گرفته است. جالب توجه است که قطر این ستاره از مدار مریخ به دور خورشید بزرگ تر است. ستاره ی بتای آن نیز یکی از ستاره های درخشان آسمان با قدر ۱/۰ و فاصله ی 910 سال نوری است.

از اجرام غیر ستاره ای موجود در این صورت فلکی می توان از سحابی های M42 و M43 نام برد که نام های آن ها به ترتیب "سحابی بزرگ جبار" و "سحابی سر اسب" می باشد.

 

 

کلب اکبر (Canis Major) و کلب اصغر (Canis Minor):

صورت های کلب اکبر و کلب اصغر نماینده ی دو سگی هستند که شکارچی را دنبال می کنند. در نقشه های قدیمی سگ طوری نشان داده می شده که بر پای عقبی خود ایستاده بود.

 

 

ستاره ی آلفای کلب اکبر – شعرای یمانی (Sirius) – که پر نور ترین ستاره ی آسمان شب است ، دارای قدر ۴۴/۱- و فاصله ی آن از ما فقط 8/8 سال نوری است. (پنجمین ستاره ی نزدیک به منظومه ی شمسی) این ستاره دارای همدمی از نوع "کوتوله ی سفید" (White Duarf) می باشد.

 

ستاره ی آلفای کلب اصغر – شعرای شامی (Procyon) – قدرش ۴/۰ و فاصله اش ۴/۱۱ سال نوری است.

 

آلفا های این سه صورت فلکی زمستانی مثلثی را تشکیل می دهدند که به "مثلث زمستانی" معروف است.

مثلث تابستانی ( summer triangle )

 

 

مثلث تابشتاني تشكيل شده از سه ستاره ي  پر نور شب هاي تابستان كه هر يك از اين ستاره ها مربوط به يك صورت فلكي مي باشند.

 

ستاره هاي آلفاي شلياق & آلفاي دجاجه و آلفاي عقاب & سه راس اين مثلث را تشكيل مي دهند.هر يك از اين سه ستاره نام خاص ديگري نيز دارند.به آلفاي شلياق " نسر واقع - Vega " & به آلفاي دجاجه " دنب - ردف - Deneb " و به آلفاي عقاب " نسر طائر- Altair "مي گويند.

 

 

كهكشان راه شيري از ميان اين مثلث عبور مي كند كه در عكس زير هاله ي كهكشان راه شيري به تصوير كشيده شده است.اين هاله فقط در مكان هايي كه به دور از آلودگي هاي نوري باشد به صورت يك هاله ي بسيار زيبا قابل رويت است.

 

 

براي يافتن مثلث تابستاني كافي است تا اندكي در آسمان تابستان تمركز كنيم و 3 ستاره ي پر نور آن را تشخيص بدهيم.براي حصول اطمينان از صحت اتنخاب خود ، بايد سه صورت فلكي شلياق ، عقاب و دجاجه را به خوبي بشناسيم.

 

 

********

شلياق (‌ چنگ رومي – Lyr – Lyra ) :

 

 

يكي از صور فلكي كوچك و زيباي آسمان شلياق نام دارد.كه به شكل چنگ يا سازي در نظر گرفته مي شود.

 

 

طبق اساطير يوناني ، هرمس ( Hermes ) که  در بين رومی ها با نام " مركوري " مشهور بود ،  پیک خدایان بود.در روزي از روز ها كه براي تفريح به بيرون رفته بود، لاک پشتی را در ساحل پیدا کرد و از لاك پشت چنگ سحر آمیزی ساخت که بعد ها به دست  ارفئوسorpheus)  - مشهور به نیمه خدای چنگ نواز) افتاد و او چنگ را نواخت تا نیروهای هادس Hades) – مشهور به خدای عالم ارواح و برادر زئوس) را جادو کند تا همسر دوست داشتنی او ، ایوریدیس ( Eurydice ) را آزاد نماید.

 

 

معمولا براي پيدا كردن شلياق در آسمان از ستاره ي آلفاي اين صورت فلكي استفاده مي كنند.اين ستاره با نام نسر واقع ( Vega – در عربي به معناي كركس نشسته )‌ به عنوان پنجمين ستاره ي درخشان آسمان و دومين ستاره ي پر نور نيم كره ي شمالي محسوب مي شود.قدر اين ستاره 03/0 و در فاصله ي 26 سال نوري از  ما است . همچنين اين ستاره يه عنوان يكي از همسايه هاي خورشيد شمرده مي شود.چرا كه تنها 27 سال نوري از آن فاصله دارد.

اما براي يافتن شلياق ، نمي توان تنها به درخشندگي نسر واقع افاقه كرد.چون احتمال اينكه چشم در تشخيص آن دچار اشتباه شود بسيار است.لذا براي حصول اطمينان از صحت يافتن شلياق از متوازي الضلاع كنار نسر واقع استفاده مي كنند . در شكل زير اين متوازي الاضلاع قابل مشاهده است.

ستاره بتا تا زمین 300 سال نوری فاصله دارد و به عنوان اولين ستاره ی گرفتی محسوب می شود. دو ستاره آن چنان به هم نزدیکند جریان های گاز داغ از آنها به بیرون پرتاب می شود و بتا دارای قدر متغیر از 3/3 تا 3/4 در مدت 9/12 روز است.

 

 

*********

دجاجه ( قو - ماکیان  Cyg -     ) :Cygnus - 

 

 

دجاجه صورت فلكي روشن و وسيعي است كه شكل ظاهري آن به صورت پرنده اي است با بال هاي بر افراشته و گردني دراز .

 

 

دجاجه به علت قرار گرفتن در كهكشان راه شيري داراي خوشه هاي ستاره اي فراوان به همراه سحابي هاي زيادي مي باشد.

 

 

آلفاي دجاجه " دنب – ردف - Deneb " نام دارد كه در عربي به معناي دم است.اين ستاره ي ابرغول با قدر 3/1 يكي از درخشانترين ستاره هاي كهكشان راه شيري است و درخشندگي اش حدود 60000 برابر خورشيد است. اگر اين ستاره در فاصلة نزديكي قرار مي گرفت، شب هاي ما را همچون روز روشن مي كرد. اما اكنون در فاصلة 1500 سال نوري از ما به صورت ستاره اي با قدر 3/1 ديده مي شود.

ستاره ي بتا ، ستاره اي دوتايي و بسيار زيبا با نام منقار دجاجه ، با فاصله ي 390 سال نوري مي باشد. با چشم مسلح نمي توان زيبايي هاي اين ستاره دوتايي را ديد. ولي اگر با تلسكوپ به آن بنگريم ، دو ستاره با رنگ هاي طلايي و آبي مي بينيم كه شايد به سختي بتوانيم چشم از اين ستاره ي زيبا برداريم!

 

 

 

در تصوير زير ستاره هاي اين صورت فلکی را مي توان ديد.

 

 

********

عقاب ( Aquila – Aqi ) :

 

 

صورت فلكي عقاب را در جهان غرب ، از 1200 سال قبل از ميلاد به عنوان يك پرنده مي شناختند كه در امتداد راه شيري تابستانه قرار گرفته است.

 

 

ستاره ي آلفاي عقاب از جمله ستاره هاي درخشان آسمان و در وسط سه ستاره ي تشكيل دهنده ي بال عقاب قرار گرفته است. اين ستاره را با نام هاي " روشن الطير – نسر طائر – Altair " نيز مي خوانند. اين ستاره با قدر 8/0 به عنوان يازدهمين ستاره ي درخشان آسمان شب و يكي از سه راس مثلث تابستاني  محسوب مي شود.

 

 

 

 

حال كه با مثلث تابستاني آشنا شديد ، يك عكس از آسمان را در اين پست قرار مي دهيم . سعي كنيد كه سه صورت فلكي ياد شده را در اين عكس بيابيد.به عنوان تمرين ، كار مفيدي است! پیشنهاد می کنیم که این عکس را ذخیره و سپس با اندزه های بزرگ تر نظاره گر باشید .

 

 

 

ذات الکرسی (Cassiopeia) و قیفاووس (Cepheus)

ذات الکرسی (Cassiopeia)  :

ذات الکرسی که یکی از صور دور قطبی است ، همسر قیفاووس و مادر آندرومدا می باشد. ذات الکرسی به زیبایی دختر خود نسبت به پریان دریا مغرور می شود که همین خشم غول دریا را بر می انگیزاند.

این صورت فلکی به شکل M  یا W در آسمان ظاهر می شود. آلفای ذات الکرسی – صدر ذات الکرسی – ستاره ای تقریبا متغیر و از قدر 2/2 می باشد که فاصله ی آن تا زمین 120 سال نوری است.

در این صورت فلکی نسبتا کوچک تعدادی خوشه و سحابی قرار گرفته که با دوربین دوچشمی قابل رویت می باشند.

از طریق این صورت فلکی نیز می توان ستاره ی قطبی و در نتیجه جهت شمال را یافت ؛ به طوری که اگر نیمساز زاویه ی باز تر M یا W را رسم کرده و ادامه دهیم ، به اولین ستاره ی نسبتا پر نوری که می رسیم ، ستاره ی قطبی خواهد بود.

   

قیفاووس (Cepheus) :

قیفاووس ، همسر ذات الکرسی ، یکی از صور فلکی دور قطبی است و شکل ظاهری آن ، برج یک کلیسا یا یک نقاشی کودکانه از یک خانه را تداعی می کند

این صورت فلکی فلکی ستاره های نسبتا کم فروغی دارد. ستاره ی آلفای آن که "ذراع الیمین" (شانه یا بازو) نام دارد، ستاره ای از قدر 2/4 می باشد که به فاصله ی 49 سال نوری از ما قرار گرفته است. ستاره ی دلتای آن یک ستاره ی متغیر است که چون برای نخستین بار کشف شد ، این گونه ستاره ها را "قیفاووسی ها" می  نامند که در آینده به تفصیل به آن می پردازیم. همچنین قدیمی ترین خوشه ی باز ستاره ای به نام NGC 188 در این صورت فلکی قرار گرفته است.

                            

برساووش (کیکاووس – Perseus )

برساووش (کیکاووس – Perseus ):

برساووش ، پسر زئوس از قهرمانان آسمان می باشد که "مدوسا" – هیولای بالداری که هر کس به موهایش نگاه می کرد به سنگ تبدیل می شد – را از بین برد. سپس دختر زیبایی را که به زنجیر کشیده شده بود (امراه المسلسله یا آندرومدا) آزاد کرد.

صورت فلکی برساووش کانون نور باران بارش شهابی برساووشی است که هر سال در نیمه ی دوم مرداد ماه با ZHR = 50  (میانگین تعداد شهاب ها در ساعت) اتفاق می افتد.

    

                           

ستاره ی بتای برساووش - "راس الغول" یا ستاره ی جن (چشم مدوسا) – ستاره ای براق و متناوب است که به فاصله ی 105 سال نوری از زمین قرار دارد. منظور از ستاره ی متناوب ستاره ای است که درخشندگی آن متغیر است. برای مثال درخشندگی راس الغول به طور منظم از قدر 2/1 به قدر 3/4 تغییر می کند. دلیل این امر دوتایی بودن آن است که بعدا به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.